Artikel · Strategie
BATNA: wat is het en waarom bepaalt het uw positie?
Wie niet weet wat hij doet als het misgaat, onderhandelt op gevoel. Zo bepaalt u uw beste alternatief en vertaalt u het naar een harde ondergrens.
Uw BATNA is wat u doet als de onderhandeling mislukt. Niet wat u hoopt te bereiken, maar wat u zeker heeft als u opstaat en wegloopt. Wie dat niet scherp heeft, onderhandelt op gevoel: hij accepteert te snel, of hij loopt te vroeg weg.

Wat betekent BATNA?
BATNA staat voor Best Alternative To a Negotiated Agreement: het beste alternatief dat u heeft als er geen akkoord komt. De term komt uit het boek Getting to Yes (1981) van Roger Fisher en William Ury van het Harvard Negotiation Project. Het is inmiddels het meest gebruikte begrip in de onderhandelingsleer.
Het belangrijkste woord is alternatief. Uw BATNA is geen wens of doel. Het is een concrete uitkomst die u zonder de andere partij kunt realiseren: een andere koper, een andere leverancier, een andere baan, of een procedure bij de rechter.
Waarom bepaalt uw BATNA uw macht?
Onderhandelingsmacht zit niet in hoe hard u praat. Ze zit in hoe makkelijk u nee kunt zeggen. Hoe beter uw alternatief, hoe minder u de deal nodig heeft. En hoe minder u de deal nodig heeft, hoe meer u kunt vragen.
Een voorbeeld ter illustratie. Twee ondernemers verkopen een vergelijkbaar bedrijf. De eerste heeft één serieuze koper. De tweede heeft er drie. Ze krijgen hetzelfde openingsbod. De eerste gaat onderhandelen over de prijs. De tweede vraagt de koper om zijn bod te verbeteren, want hij weet dat hij morgen met een ander verder kan.
Hoe bepaalt u uw BATNA?
Uw BATNA bepalen kost een uur denkwerk. Doe het voordat u voor het eerst aan tafel zit, niet tijdens het gesprek.
- Zet al uw alternatieven op een rij. Wat doet u als deze partij nee zegt? Denk breed: een andere wederpartij, het zelf doen, wachten, of naar de rechter.
- Maak elk alternatief concreet. Wat kost het, hoe lang duurt het en hoe groot is het risico? Een procedure die anderhalf jaar duurt en waarvan de uitkomst onzeker is, is minder waard dan het bedrag dat u eist.
- Kies het beste alternatief. Dat is uw BATNA.
- Vertaal het naar een ondergrens. Het laagste bod dat u nog accepteert, is het punt waarop de deal net beter is dan uw BATNA. Alles daaronder wijst u af.
BATNA, ondergrens en ZOPA: hoe hangt het samen?
Uw ondergrens (in het Engels reservation point) volgt uit uw BATNA. De andere partij heeft ook een ondergrens. Overlappen die twee, dan bestaat er een zone waarin een akkoord mogelijk is: de ZOPA, Zone Of Possible Agreement.
Een voorbeeld ter illustratie: u verkoopt alleen als u minstens € 400.000 krijgt, en de koper betaalt hoogstens € 460.000. De ZOPA ligt tussen die twee bedragen. Waar u binnen die zone uitkomt, hangt af van voorbereiding, openingsbod en onderhandelingsvaardigheid. Overlappen de ondergrenzen niet, dan is er geen deal mogelijk en kunt u het beter vroeg vaststellen.
Wat is de BATNA van de andere partij?
De helft van de analyse gaat over de ander. Vraag u af wat er met hem gebeurt als u wegloopt. Heeft hij andere kandidaten? Staat hij onder tijdsdruk door een deadline, een financier of een aandeelhouder? Wat kost het hem om opnieuw te beginnen?
Een zwakke BATNA aan de overkant is uw sterkste kaart. Een sterke BATNA aan de overkant is een reden om realistisch te openen.
Hoe verbetert u uw BATNA voordat u onderhandelt?
Uw BATNA is geen vast gegeven. U kunt eraan werken, en dat is vaak het meest lonende werk van de hele voorbereiding.
- Vraag een tweede of derde offerte aan, ook als u een voorkeur heeft.
- Spreek een tweede koper, investeerder of werkgever, zodat u echt een alternatief heeft.
- Breng in kaart wat een gerechtelijke procedure kost en hoe lang die duurt.
- Kies uw moment: onderhandel niet als u de deal volgende week nodig heeft.
Moet u uw BATNA bekendmaken?
Alleen als hij sterk is, en dan nog liefst zonder details. “Wij hebben een andere partij die serieus geïnteresseerd is” kan helpen. Uw ondergrens noemt u nooit. Wie zijn ondergrens noemt, krijgt hem ook: precies dat bedrag en geen euro meer.
Bluf over een BATNA die u niet heeft, is riskant. Zie ook ons artikel over een vastgelopen onderhandeling. Als de andere partij u erop test, staat u met lege handen en heeft u ook uw geloofwaardigheid verloren.
Welke fouten ziet u het vaakst?
- De BATNA overschatten. “Dan stap ik naar de rechter” klinkt sterk, maar een procedure kost tijd, geld en zekerheid.
- BATNA en doel verwarren. Uw doel is wat u wilt. Uw BATNA is wat u zeker heeft.
- De BATNA niet herzien. Tijdens een onderhandeling verandert er van alles. Een alternatief dat vervalt, verlaagt uw ondergrens.
- Alleen naar de eigen kant kijken. Zonder inzicht in de BATNA van de ander weet u niet hoeveel ruimte er is.
Samengevat
- Uw BATNA is uw beste alternatief als er geen akkoord komt.
- Uw ondergrens volgt uit uw BATNA: elk aanbod daaronder wijst u af.
- Uw onderhandelingsmacht groeit met de kwaliteit van uw alternatief.
- Analyseer ook de BATNA van de andere partij.
- Werk aan uw BATNA voordat u aan tafel gaat, en noem uw ondergrens nooit.
Dit artikel geeft algemene informatie over onderhandelen en is geen juridisch of fiscaal advies over uw specifieke situatie.


